Civics and Moral Education Mastery Guide
មគ្គុទ្ទេសក៍ជំនាញ (Mastery Guide) - ជំពូកទី១ (មេរៀនទី១-៤)
សូមជម្រាបសួរ ប្អូនៗសិស្សានុសិស្សទាំងអស់! ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនសីលធម៌-ពលរដ្ឋវិជ្ជា លោកគ្រូបានរៀបចំ "មគ្គុទ្ទេសក៍ជំនាញ (Mastery Guide)" សម្រាប់ជំពូកទី១ (មេរៀនទី១ ដល់ទី៤) ដើម្បីជួយឱ្យប្អូនៗយល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីតម្លៃមនុស្ស និងការរស់នៅប្រកបដោយគុណធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងសង្គម។
១. និយមន័យនៃគុណតម្លៃសំខាន់ៗ (CONCEPTS)
- តម្លៃ (Value): គឺជាលក្ខណៈនៃអ្វីដែលគេប្រាថ្នា ឬអ្វីដែលគួរឱ្យចង់បាន។ តម្លៃគំនិត ដូចជា ភាពស្មោះត្រង់ យុត្តិធម៌ និងសច្ចភាព មានតម្លៃលើសពីមាសប្រាក់ ព្រោះវាជាកម្លាំងជំរុញឱ្យមនុស្សធ្វើសកម្មភាពវិជ្ជមាន។
- ព្រហ្មវិហារធម៌: គឺជាធម៌សម្រាប់រស់នៅប្រកបដោយសេចក្តីសន្តោសប្រណីចំពោះមនុស្ស សត្វ ដោយគ្មានការរើសអើង។ វាមានធាតុ ៤ គឺ៖ មេត្តា (ការស្រឡាញ់), ករុណា (សេចក្តីអាណិត), មុទិតា (ការត្រេកអរនឹងសេចក្តីសុខអ្នកដទៃ) និង ឧបេក្ខា (ការតាំងចិត្តជាកណ្តាល)។
- ធម៌អហិង្សា: គឺជាធម៌ដែលទ្រទ្រង់មនុស្សមិនឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សា មិនបៀតបៀន ឬធ្វើទុក្ខបុកម្នេញអ្នកដទៃឱ្យឈឺចាប់ទាំងផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្ត។
- សច្ចធម៌: សំដៅលើគុណភាពពិតប្រាកដ ភាពទៀងត្រង់ មិនបន្លំ ឬភូតកុហក។ នៅក្នុងពុទ្ធសាសនា វារួមមាន អរិយសច្ច ៤ ដែលជាការពិតដ៏ប្រសើរ។
- កតញ្ញូតាធម៌: គឺជាការដឹងគុណ និងទទួលស្គាល់គុណបំណាច់របស់បុព្វការីជន (មានមាតាបិតាជាដើម) ដែលបានធ្វើចំពោះយើង។
២. សេចក្តីសង្ខេបអំពីច្បាប់ និងកាតព្វកិច្ចពលរដ្ឋ (LAWS & DUTIES)
ផ្អែកតាមខ្លឹមសារមេរៀន បុគ្គលម្នាក់ៗមានកាតព្វកិច្ចសីលធម៌ និងតួនាទីជាពលរដ្ឋល្អដូចខាងក្រោម៖
- កាតព្វកិច្ចចំពោះអ្នកមានគុណ: កូនត្រូវតែតបស្នងគុណមាតាបិតា (កតវេទីតាធម៌) ដោយការគោរពស្តាប់បង្គាប់ ថែរក្សាលោកក្នុងគ្រាជរា ឬមានអាសន្ន និងមិនបោះបង់លោកចោល។
- កាតព្វកិច្ចចំពោះជាតិមាតុភូមិ: ប្រជារាស្ត្រមានភារៈជួយទំនុកបម្រុងប្រទេសជាតិ ដូចជាការបង់ពន្ធជូនរដ្ឋតាមច្បាប់កំណត់ មិនគេចវេះ មិនពុករលួយ និងមិនបង្កបញ្ហាដល់សុវត្ថិភាពសង្គម។
- ច្បាប់នៃសុចរិតធម៌ (កុសលកម្មបថ ១០): ដើម្បីពង្រឹងសន្តិភាព មនុស្សត្រូវកាន់ខ្ជាប់នូវការប្រព្រឹត្តិល្អ ១០ យ៉ាង៖
- កាយសុចរិត (៣): មិនសម្លាប់, មិនលួច, មិនសហាយស្មន់។
- វាចាសុចរិត (៤): មិនភូតកុហក, មិនញុះញង់, មិនជេរប្រទេច, មិននិយាយរាយមាយ។
- មនោសុចរិត (៣): មិនចង់បានទ្រព្យគេ, មិនគុំកួនព្យាបាទ, មានយល់ឃើញត្រឹមត្រូវ។
៣. ការវិភាគលើស្ថានភាពជាក់ស្តែង (SCENARIO ANALYSIS)
សំណួរ៖ ប្រសិនបើប្អូនឃើញមិត្តភក្តិម្នាក់កំពុងត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យប្រើកម្លាំងបាយដោះស្រាយបញ្ហា តើប្អូនគួរធ្វើដូចម្តេច?
ចម្លើយគំរូ៖ ក្នុងនាមជាអ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់ ធម៌អហិង្សា លោកគ្រូនឹងណែនាំឱ្យប្អូនប្រើ "មធ្យោបាយត្រជាក់" ដូចជាការសម្រុះសម្រួលតាមរយៈបញ្ញា។ ប្អូនគួរពន្យល់ពួកគេឱ្យពិចារណាថា តើជម្លោះ និងជីវិតមួយណាមានតម្លៃជាង? (ដូចករណីព្រះពុទ្ធដោះស្រាយរឿងទឹកទន្លេ)។ ការឈ្នះដែលពិតប្រាកដ គឺការឈ្នះចិត្តខ្លួនឯងមិនឱ្យខឹង។
សំណួរ៖ បើប្អូនជាអ្នកលក់ទំនិញ ហើយដឹងថាទំនិញនោះហួសសុពលភាពប្រើប្រាស់ តើប្អូនគួរលក់វាឱ្យអតិថិជនដើម្បីយកចំណេញឬទេ?
ចម្លើយគំរូ៖ ទេ! ប្អូនត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់ សុចរិតធម៌ និង សច្ចធម៌។ មុខរបរសុចរិតមិនត្រូវធ្វើឱ្យអ្នកដទៃរងការខូចខាតផលប្រយោជន៍ ឬគ្រោះថ្នាក់សុខភាពឡើយ។ ការរក្សាកេរ្តិ៍ឈ្មោះដោយសេចក្តីទៀងត្រង់ មានតម្លៃលើសពីប្រាក់ចំណេញបណ្ដោះអាសន្ន។
សំណួរ៖ នៅពេលប្អូនក្លាយជាអ្នកមានចំណេះដឹង និងទ្រព្យសម្បត្តិ តើប្អូនគួរមានឥរិយាបថដូចម្តេចចំពោះគ្រូបង្រៀនដែលជរា និងសហគមន៍ក្រីក្រ?
ចម្លើយគំរូ៖ ប្អូនត្រូវអនុវត្ត សិស្សកតញ្ញូកតវេទី ដោយយកចិត្តទុកដាក់ជួយសង្គ្រោះលោកតាមលទ្ធភាព។ សម្រាប់សង្គម ប្អូនត្រូវចេះចែករំលែក (ករុណា) និងចូលរួមអភិវឌ្ឍដោយមិនប្រកាន់វណ្ណៈ ដើម្បីក្លាយជាពលរដ្ឋដែលមានភាពថ្លៃថ្នូរ។
៤. គោលការណ៍ និងសម្រង់សម្តីសំខាន់ៗ (QUOTES & PRINCIPLES)
- ព្រះពុទ្ធសមណគោតម៖ "មេត្តាជាបន្សារសម្រាប់ផ្សារភ្ជាប់ពិភពលោក" (មានន័យថា សេចក្តីស្រឡាញ់ធ្វើឱ្យមនុស្សគ្រប់ពូជសាសន៍រស់នៅជាមួយគ្នាដោយសន្តិភាព)។
- ខុងជឺ៖ "កុំធ្វើទៅលើអ្នកដទៃនូវអំពើអ្វី ដែលអ្នកមិនចង់ឱ្យអ្នកដទៃធ្វើមកលើខ្លួនវិញ"។
- មហាត្មះ គន្ធី៖ លោកបានបង្រៀនឱ្យប្រើ "កម្លាំងសីលធម៌" និង "អហិង្សា" ដើម្បីតស៊ូប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌ ជាជាងការប្រើកម្លាំងបាយ។
- សូក្រាត៖ "ត្រូវស្គាល់ខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯង" (ការស្គាល់ចិត្តគំនិតខ្លួនឯងច្បាស់ ធ្វើឱ្យមនុស្សមិនងាយប្រព្រឹត្តខុស និងចេះទទួលខុសត្រូវ)។
- គោលការណ៍តម្លៃ៖ "តម្លៃរបស់មនុស្ស ស្តែងឡើងតាមរយៈអំពើរបស់មនុស្ស។ បើគ្មានអំពើទេ គេមិនអាចសង្កេតឃើញតម្លៃបានឡើយ"។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ការយល់ដឹងពីតម្លៃមនុស្ស និងការអនុវត្តព្រហ្មវិហារធម៌ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសន្តិភាព និងវឌ្ឍនភាពនៃពិភពលោក។ លោកគ្រូសង្ឃឹមថា ប្អូនៗនឹងយកចំណេះដឹងទាំងនេះទៅអនុវត្តក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីក្លាយជាបុគ្គលមានតម្លៃពិតប្រាកដ!
មគ្គុទ្ទេសក៍មេរៀនសង្ខេប - ជំពូកទី១ (មេរៀនទី៥-៨)
សួស្តីប្អូនៗសិស្សានុសិស្សទាំងអស់! ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនសីលធម៌-ពលរដ្ឋវិជ្ជា លោកគ្រូបានរៀបចំមគ្គុទ្ទេសក៍មេរៀនសង្ខេបសម្រាប់ជំពូកទី ១ (មេរៀនទី ៥, ៦, ៧ និង ៨) ដើម្បីឱ្យប្អូនៗងាយស្រួលក្នុងការយល់ដឹង និងអនុវត្តក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃឱ្យក្លាយជាពលរដ្ឋល្អ។
១. និយមន័យ និងទស្សនទានសំខាន់ៗ (Concepts)
[Image of Scales of Justice symbol]- សេរីភាព (Freedom): គឺជាអំណាចក្នុងការធ្វើអ្វីៗបានតាមចិត្តដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ ទោះក្នុងផ្លូវគំនិត ជំនឿ និងសកម្មភាព ប៉ុន្តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់កំណត់ និងមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិអ្នកដទៃ,។
- ឯករាជភាព (Independence): សំដៅលើភាពមិននៅក្រោមចំណុះអ្នកដទៃ មានសិទ្ធិសេរីភាពពេញលេញក្នុងការសម្រេចចិត្តធ្វើអ្វីមួយដោយខ្លួនឯង ឱ្យតែទង្វើនោះមិនប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិអ្នកដទៃ និងស្ថិតក្នុងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់,។
- ការវិនិច្ឆ័យ (Judgment): គឺជាការវិភាគ ពិចារណាល្អិតល្អន់ ការពិនិត្យមើលឱ្យឃើញពិត និងការកាត់សេចក្តីដោយផ្អែកលើច្បាប់ បទដ្ឋាន វប្បធម៌ និងសីលធម៌។
- ការអធ្យាស្រ័យ (Tolerance): គឺជាការគោរពគ្នា ការយោគយល់ និងការអត់ឱនឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកតាមរយៈការយល់ចិត្តគ្នាទាំងកាយ វាចា និងចិត្ត។
- ការសន្តោស (Forgiveness): គឺជាសេចក្តីត្រេកអរពេញចិត្តចំពោះអ្វីដែលជារបស់ខ្លួនមាន ឬរបស់ដែលរកបានមកដោយវិធីត្រឹមត្រូវតាមសមត្ថភាព និងការមិនប្រកាន់ទោសពៃរ៍ចំពោះអ្នកដទៃ។
២. ច្បាប់ និងកាតព្វកិច្ចពលរដ្ឋ (Laws & Duties)
- ការប្រើប្រាស់សេរីភាពក្នុងរង្វង់ច្បាប់៖ ប្រជាពលរដ្ឋមានសេរីភាពគ្រប់បែបយ៉ាង ប៉ុន្តែបើប្រើសេរីភាពហួសព្រំដែនច្បាប់ នឹងនាំឱ្យកើតមានភាពអនាធិបតេយ្យ និងការរំលោភលើសិទ្ធិអ្នកដទៃ។
- ឯករាជភាពនៃអំណាចតុលាការ៖ អំណាចតុលាការជាអំណាចឯករាជ្យ មិននៅក្រោមឥទ្ធិពលស្ថាប័ន ឬបុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ ដើម្បីធានានូវយុត្តិធម៌សង្គម,។
- កាតព្វកិច្ចរបស់ចៅក្រម៖ ចៅក្រមត្រូវកាត់ក្តីដោយសុចរិត ឥតលម្អៀង និងត្រូវចៀសវាងអគតិទាំង ៤ គឺ ឆន្ទាគតិ (ស្រឡាញ់), ទោសាគតិ (ស្អប់), មោហាគតិ (វង្វេង) និងភយាគតិ (ខ្លាច)។
- ការទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើខ្លួនឯង៖ អ្នកដែលមានឯករាជភាព គឺជាអ្នកដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះរាល់ទង្វើដែលខ្លួនបានធ្វើ។
៣. ការវិភាគស្ថានការណ៍ (Scenario Analysis)
សំណួរ៖ មិត្តម្នាក់របស់ប្អូនបានប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមដើម្បីជេរប្រមាថអ្នកដទៃ ដោយសំអាងថាខ្លួនមាន "សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ"។
ចម្លើយគំរូ៖ នេះជាការយល់ឃើញខុស។ សេរីភាពពិតប្រាកដត្រូវមានការទទួលខុសត្រូវ និងមិនត្រូវធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយស និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់អ្នកដទៃឡើយ,។ បើប្រើសេរីភាពហួសដែនកំណត់ នឹងក្លាយជាអ្នករំលោភច្បាប់ និងធ្វើឱ្យសង្គមបាត់បង់សន្តិសុខ។
សំណួរ៖ ក្នុងការងារក្រុម ប្អូនសង្កេតឃើញសមាជិកម្នាក់ធ្វើខុសអចេតនាដែលនាំឱ្យខាតបង់ការងារបន្តិចបន្តួច។ តើប្អូនគួរវិនិច្ឆ័យបែបណា?
ចម្លើយគំរូ៖ ប្អូនគួរប្រើ "ការវិនិច្ឆ័យដោយគតិ" គឺថ្លឹងថ្លែងដឹងខុសត្រូវ ដឹងស្រាលធ្ងន់ និងប្រកបដោយក្តីអាណិតអាសូរ។ ប្អូនគួរប្រកាន់យក "ធម៌អធ្យាស្រ័យ" និង "ការសន្តោស" ដោយការលើកលែងទោសចំពោះកំហុសអចេតនា ដើម្បីរក្សាសាមគ្គីភាព និងសន្តិភាពក្នុងក្រុម,។
សំណួរ៖ ប្អូនត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យធ្វើតាមមតិភាគច្រើនដែលប្អូនដឹងច្បាស់ថាជារឿងមិនត្រឹមត្រូវ។ តើប្អូនគួររក្សាជំហរឯករាជភាពបែបណា?
ចម្លើយគំរូ៖ ប្អូនត្រូវរក្សាឯករាជភាពក្នុងផ្លូវគំនិត ដោយមិនត្រូវធ្វើតាមបញ្ជាអ្នកដទៃឡើយ។ ប្អូនគួរមានសេចក្តីក្លាហានក្នុងការបដិសេធ និងជ្រើសរើសផ្លូវដែលត្រឹមត្រូវស្របតាមវិចារណញ្ញាណរបស់ខ្លួន ព្រោះឯករាជភាពនាំមកនូវកិត្តិយស និងភាពថ្លៃថ្នូរ,។
៤. សុភាសិត និងគោលការណ៍គ្រឹះ (Quotes & Principles)
- ខុងជឺ (Confucius)៖ "កុំធ្វើទៅលើអ្នកដទៃនូវអំពើអ្វី ដែលអ្នកមិនចង់ឱ្យអ្នកដទៃធ្វើមកលើខ្លួនវិញ",។
- មហាត្មះ គន្ធី (Mahatma Gandhi)៖ "ខ្ញុំស្តាយប្រទេសឥណ្ឌាជាងខ្ញុំស្តាយជីវិតខ្ញុំទៅទៀត បើប្រទេសឥណ្ឌាពុំបានសេរីភាព ឯករាជ្យ សន្តិភាពទេ"។
- មហាត្មះ គន្ធី លើកឡើងពីកំហឹង៖ "ចិត្តភ្លើងពុំអាចរំលត់ដោយចិត្តភ្លើងបានទេ តែគេត្រូវយកចិត្តទឹកទៅរំលត់ចិត្តភ្លើង" (មានន័យថាត្រូវយកធម៌អធ្យាស្រ័យតបតនឹងកំហឹង)។
- ឡាហ្វុងតែន (La Fontaine)៖ "មនុស្សយើងអធ្យាស្រ័យឱ្យខ្លួនយើងគ្រប់កំហុសទាំងឡាយ ក៏ប៉ុន្តែមិនចូលចិត្តអធ្យាស្រ័យកំហុសឱ្យអ្នកដទៃឡើយ"។
- គោលការណ៍វិនិច្ឆ័យ៖ "ការស្គាល់ខ្លួនឯងធ្វើឱ្យមនុស្សចេះទទួលខុសត្រូវ និងចេះអៀនខ្មាសអំពើអាក្រក់" (ទស្សនៈសូក្រាត)។
មគ្គុទ្ទេសក៍ឆ្ពោះទៅរកភាពម្ចាស់ការលើសីលធម៌ - ជំពូកទី១ (មេរៀនទី៩-១១)
ជម្រាបសួរ កុលបុត្រ កុលធីតា ខ្មែរគ្រប់រូប! ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនសីលធម៌-ពលរដ្ឋវិជ្ជា លោកគ្រូបានរៀបចំ "មគ្គុទ្ទេសក៍ឆ្ពោះទៅរកភាពម្ចាស់ការលើសីលធម៌ និងពលរដ្ឋវិជ្ជា" ដោយផ្អែកលើខ្លឹមសារមេរៀនទី៩ ១០ និង ១១ នៃជំពូកទី១ ដើម្បីជួយឱ្យប្អូនៗយល់ដឹងកាន់តែច្បាស់ពីតម្លៃនៃភាពជាមនុស្ស និងការរស់នៅក្នុងសង្គមប្រកបដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។
១. និយមន័យតម្លៃ និងគោលគំនិតសំខាន់ៗ (CONCEPTS)
- សុចរិតធម៌ (Integrity/Honesty): សំដៅលើការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការប្រព្រឹត្តិត្រឹមត្រូវ ការរស់នៅ និងការប្រកបមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិតដោយបរិសុទ្ធតាមគន្លងធម៌ និងច្បាប់សង្គម ដោយមិនធ្វើឱ្យអ្នកដទៃរងការឈឺចាប់ ឬខូចខាតផលប្រយោជន៍ [១០៣]។
- តម្លាភាព (Transparency): គឺជាការបើកចំហ ភាពស្មោះត្រង់ និងគ្មានការលាក់លៀម ដែលបង្កលក្ខណៈឱ្យមានការចូលរួមដ៏សុទ្ធចិត្តក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពជីវភាពសង្គម [១១៣]។ វាជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់អំពើពុករលួយ [១១៤]។
- សាមគ្គីធម៌ (Solidarity): គឺជាច្បាប់ ឬលក្ខណ្ឌសម្រាប់ប្រតិបត្តិឱ្យមានការព្រមព្រៀងគ្នា ឬការរួបរួមគ្នាបំពេញកិច្ចការគ្រប់បែបយ៉ាងដោយការព្យាយាម ស្មោះត្រង់ យោគយល់ និងអធ្យាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមក [១២៣]។
២. ច្បាប់ និងកាតព្វកិច្ចពលរដ្ឋ (LAWS & DUTIES)
- កុសលកម្មបថ ១០ ប្រការ (សុចរិតធម៌): ពលរដ្ឋត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការប្រព្រឹត្តិល្អ ១០ យ៉ាង រួមមាន កាយសុចរិត ៣ (មិនសម្លាប់ មិនលួច មិនសហាយស្មន់), វចីសុចរិត ៤ (មិនភូតកុហក មិនញុះញង់ មិនពោលពាក្យទ្រគោះ មិននិយាយរាយមាយ) និង មនោសុចរិត ៣ (មិនលោភចង់បានទ្រព្យគេ មិនព្យាបាទ មិនយល់ខុសពីច្បាប់សីលធម៌) [១០៦, ១០៧]។
- ការចៀសវាងជំនួញ ៥ ប្រការ: ដើម្បីសុចរិតភាពក្នុងការរស់នៅ ត្រូវវៀរចាកការជួញដូរអាវុធ ជួញដូរមនុស្ស ជួញសត្វសម្រាប់ពិឃាត ជួញគ្រឿងស្រវឹង និងជួញថ្នាំពុល [១០៧]។
- កាតព្វកិច្ចក្នុងតម្លាភាព: បុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវមានសេចក្តីក្លាហានក្នុងការបង្ហាញការពិត ហ៊ានទទួលខុសត្រូវលើកំហុសឆ្គងរបស់ខ្លួន និងមិនត្រូវមានចិត្តលម្អៀង ឬនិយមបក្សពួកឡើយ [១១៥, ១១៦]
- កាតព្វកិច្ចក្នុងសាមគ្គីភាព: ត្រូវមានការតស៊ូ អត់ធ្មត់ ស្មោះត្រង់ទៅវិញទៅមក និងមិនត្រូវមានចិត្តច្រណែនឈ្នានីស ឬរើសអើងវណ្ណៈ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងចំណេះដឹងឡើយ [១២៧, ១២៨]។
៣. ការវិភាគលើស្ថានភាពជាក់ស្តែង (SCENARIO ANALYSIS)
សំណួរ៖ ប្រសិនបើប្អូនជាអ្នកលក់ទំនិញ ហើយដឹងថាទំនិញនោះជិតហួសសុពលភាពប្រើប្រាស់ តើប្អូនគួរធ្វើដូចម្តេច?
ចម្លើយគំរូ៖ ក្នុងនាមជាអាជីវករដែលមានសុចរិតធម៌ ខ្ញុំត្រូវតែឈប់លក់ទំនិញនោះភ្លាមៗ ទោះបីជាត្រូវខាតបង់ប្រាក់កាសក៏ដោយ។ នេះជាការគោរពដល់អាយុជីវិត និងសុខភាពរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដែលជាតម្លៃសីលធម៌ខ្ពស់ជាងប្រាក់ចំណេញ [១០៣]។ ការធ្វើបែបនេះមិនត្រឹមតែត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ តែវាក៏ជួយរក្សាកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងទំនុកចិត្តពីអតិថិជនក្នុងរយៈពេលវែងផងដែរ [១០៨, ១១០]។
សំណួរ៖ ប្អូនត្រូវបានមិត្តភក្តិបោះឆ្នោតឱ្យធ្វើជាប្រធានក្រុមសម្រាប់រៃអង្គាសប្រាក់ជួយមិត្តម្នាក់ដែលជួបគ្រោះថ្នាក់។ តើប្អូនគួរគ្រប់គ្រងប្រាក់នោះដូចម្តេចឱ្យមានតម្លាភាព?
ចម្លើយគំរូ៖ ខ្ញុំនឹងរៀបចំបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបរិច្ចាគ និងចំនួនទឹកប្រាក់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ រួចប្រកាសជាសាធារណៈដល់សមាជិកក្រុមទាំងអស់ឱ្យបានដឹង [១១៣]។ រាល់ការចំណាយត្រូវមានវិក្កយបត្រ ឬសាក្សីដឹងឮ។ ការបើកចំហ និងភាពស្មោះត្រង់បែបនេះនឹងបង្កើតឱ្យមានការជឿទុកចិត្តគ្នា និងស្មារតីសហការល្អនៅក្នុងក្រុម [១១៦, ១២០]។
សំណួរ៖ មានសំរាមកកស្ទះនៅតាមប្រឡាយក្នុងភូមិរបស់ប្អូន ដែលបង្កជាក្លិនស្អុយ និងមូសខ្លា។ តើប្អូនគួរធ្វើដូចម្តេច?
ចម្លើយគំរូ៖ ខ្ញុំនឹងកៀរគរមិត្តភក្តិ និងអ្នកជិតខាងឱ្យរួបរួមគ្នាធ្វើការបោសសម្អាត និងស្តារប្រឡាយនោះឡើងវិញ ដោយមិនអង្គុយមើលបំណាំគ្នា [១៣០]។ សាមគ្គីភាពគឺជាកត្តាកំណត់ជ័យជំនះ។ តាមរយៈការរួមកម្លាំងគ្នានេះ យើងនឹងសម្រេចការងារបានឆាប់រហ័ស ចំណេញពេលវេលា និងធ្វើឱ្យសហគមន៍មានបរិស្ថានល្អរស់នៅប្រកបដោយសុខុមាលភាព [១២២, ១៣១]។
៤. សម្រង់សម្ដី និងគោលការណ៍សំខាន់ៗ (QUOTES)
- ស្តីពីសុចរិតធម៌៖ "វត្ថុដែលមានតម្លៃបំផុត និងគួរឱ្យគោរពបំផុត គឺកេរ្តិ៍ឈ្មោះដែលបានមកដោយសេចក្តីសុចរិតទៀងត្រង់" [១០៨]។
- ស្តីពីតម្លាភាព (ទស្សនវិទូ ដេម៉ូគ្រីត)៖ "បកអាក្រាតកង្វះខាតរបស់ខ្លួន ប្រសើរជាងបកស្រាយកង្វះខាតរបស់អ្នកដទៃ" [១១៩]។
- ស្តីពីសាមគ្គីធម៌៖ "សាមគ្គីរស់ បែកបាក់សាមគ្គីស្លាប់" [១៣២] និង "សាមគ្គីជាកម្លាំង និងចង្កឹះមួយបាច់គេកាច់មិនបាក់" [១៣១]។
លោកគ្រូសង្ឃឹមថា ប្អូនៗនឹងយកចំណេះដឹងទាំងនេះទៅអនុវត្តក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីក្លាយជាពលរដ្ឋល្អដែលជាសសរទ្រូងនៃប្រទេសជាតិយើង!
មគ្គុទ្ទេសក៍ជំនាញ (Mastery Guide) - ជំពូកទី២ (មេរៀនទី១-៣)
សូមជម្រាបសួរ កុលបុត្រ កុលធីតា ខ្មែរទាំងអស់! ក្នុងនាមលោកគ្រូជាគ្រូបង្រៀនសីលធម៌-ពលរដ្ឋវិជ្ជា លោកគ្រូបានរៀបចំ "មគ្គុទ្ទេសក៍ជំនាញ (Mastery Guide)" សម្រាប់ជំពូកទី២ (មេរៀនទី១ ដល់ទី៣) ដើម្បីជួយប្អូនៗឱ្យយល់ដឹងកាន់តែច្បាស់អំពីឫសគល់នៃសាសនា និងតួនាទីដ៏សំខាន់របស់វត្តអារាម និងព្រះសង្ឃក្នុងសង្គមខ្មែរ។
១. និយមន័យ និងទស្សនទានសំខាន់ៗ (CONCEPTS)
- សាសនា (Religion): មិនមែនគ្រាន់តែជាការជឿលើអាទិទេពប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាប្រព័ន្ធអប់រំមួយដែលជួយហ្វឹកហ្វឺនមនុស្សឱ្យប្រែប្រួលតាមបំណងល្អ និងលើកកម្ពស់មនសិការក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកដទៃ។ វាជាសកម្មភាពរបស់មនុស្សក្នុងការស្វែងរកសេចក្តីស្ងប់ខាងផ្លូវចិត្ត។
- វប្បធម៌សន្តិភាព (Culture of Peace): គឺជាការចេះឱ្យតម្លៃ និងយល់ដឹងពីភាពខុសគ្នារវាងវប្បធម៌ និងជំនឿសាសនា ដើម្បីរស់នៅចុះសម្រុងគ្នាដោយការគោរព និងអត់ឱនឱ្យគ្នា។
- នាគ (Neak): ក្នុងន័យសីលធម៌ សំដៅលើបុគ្គលដែលកើតមានសេចក្តីអៀនខ្មាស ខ្លាចបាប និងមានចិត្តជ្រះថ្លាក្នុងការសាងផ្នួស ដើម្បីក្លាយជាមនុស្សប្រសើរ និងបរិសុទ្ធ។
- វត្តអារាម (Pagoda/Vihara): គឺជាទីកន្លែងស្ងប់ស្ងាត់សម្រាប់អប់រំចិត្ត ជម្រះកិលេស និងជា"មន្ទីរពេទ្យព្យាបាលផ្លូវចិត្ត" សម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទ។
២. ច្បាប់ និងកាតព្វកិច្ចពលរដ្ឋ (LAWS & DUTIES)
- សាសនារបស់រដ្ឋ: រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាកំណត់ថា ព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ ប៉ុន្តែរដ្ឋក៏ធានានូវសិទ្ធិសេរីភាពខាងជំនឿសម្រាប់សាសនិកគ្រប់សាសនាទាំងអស់។
- ការគ្រប់គ្រងស្ថាប័នសាសនា: ស្ថាប័នសាសនាឋិតក្រោមការដឹកនាំរបស់គណៈសង្ឃនាយក និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដោយក្រសួងធម្មការ និងសាសនា ដើម្បីធានានូវសណ្តាប់ធ្នាប់ និងការអភិវឌ្ឍ។
- កាតព្វកិច្ចរបស់ព្រះសង្ឃ: ត្រូវសិក្សាវិន័យ (បរិយត្តិ) អនុវត្តធម៌ (បដិបត្តិ) និងមានតួនាទីអប់រំដឹកនាំពុទ្ធបរិស័ទឱ្យប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អ ដែលជាមូលដ្ឋានសីលធម៌ជាតិ។
- កាតព្វកិច្ចពលរដ្ឋចំពោះសាសនា: ចូលរួមថែរក្សាសម្បត្តិវប្បធម៌ និងកេរមរតកវត្តអារាមដែលជាឫសគល់នៃជាតិ។
៣. ការវិភាគលើស្ថានភាពជាក់ស្តែង (SCENARIO ANALYSIS)
សំណួរ៖ ប្រសិនបើមិត្តភក្តិរបស់ប្អូនមានជំនឿសាសនាខុសពីប្អូន តើប្អូនគួរប្រកាន់ឥរិយាបថបែបណាដើម្បីរក្សាវប្បធម៌សន្តិភាព?
ចម្លើយគំរូ៖ ប្អូនត្រូវប្រកាន់ខ្ជាប់ស្មារតីអត់ឱន និងការគោរពគ្នា។ ត្រូវយល់ថាគ្រប់សាសនាទាំងអស់សុទ្ធតែមានគោលបំណងឱ្យមនុស្សស្រឡាញ់គ្នា និងមានភាពថ្លៃថ្នូរ។ ការមិនរើសអើងសាសនា គឺជាគន្លឹះនៃសាមគ្គីភាព និងភាពសុខក្សេមក្សាន្តក្នុងសង្គម។
សំណួរ៖ ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋម្នាក់ តើប្អូនអាចប្រើប្រាស់វត្តអារាមឱ្យមានប្រយោជន៍លើសពីការធ្វើបុណ្យដោយរបៀបណា?
ចម្លើយគំរូ៖ វត្តអារាមជាឃ្លាំងចំណេះដឹង និងបណ្ណាល័យវប្បធម៌។ ប្អូនអាចទៅវត្តដើម្បីស្វែងយល់ពីអក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ និងទទួលការអប់រំផ្លូវចិត្តឱ្យរួចផុតពីកង្វល់ក្នុងជីវិត ដែលនេះជាការប្រើប្រាស់វត្តជាមន្ទីរពេទ្យផ្លូវចិត្តយ៉ាងពិតប្រាកដ។
សំណួរ៖ ហេតុអ្វីបានជាសង្គមខ្មែរឱ្យតម្លៃខ្ពស់លើអ្នកដែលធ្លាប់បួសរៀន?
ចម្លើយគំរូ៖ ព្រោះអ្នកបួសត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមនុស្សដែលចេះដឹងខុសត្រូវ ដឹងបុណ្យបាប និងបានកែប្រែមារយាទឱ្យក្លាយជាមនុស្សថ្លៃថ្នូរ។ ការបួសមិនត្រឹមតែជាការសងគុណមាតាបិតាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការហ្វឹកហ្វឺនខ្លួនឯងឱ្យមានវិន័យ និងសីលធម៌ខ្ពស់សម្រាប់សង្គម។
៤. សម្រង់សម្តី និងគោលការណ៍សំខាន់ៗ (QUOTES & PRINCIPLES)
- គោលការណ៍គ្រឹះនៃសាសនា: "សាសនាគឺជាអាវុធសម្រាប់ជួយមនុស្សឱ្យចាកផុតពីគ្រោះទាំងឡាយ និងផ្តល់នូវសេចក្តីស្ងប់ផ្លូវចិត្ត"។
- តម្លៃនៃវត្តអារាម: "វត្តអារាម ជាឫសគល់នៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងជាទីពឹងពំនាក់របស់ប្រជាជនគ្រប់រូបតាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់"។
- ទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា: "មេត្តាជាបន្សារសម្រាប់ផ្សារភ្ជាប់ពិភពលោក" (ការស្រឡាញ់គ្នាធ្វើឱ្យគ្រួសារ និងជាតិមានសេចក្តីសុខ)។
- មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រ: "សាសនាមិនអាចកាត់ផ្តាច់ចេញពីជីវភាពរបស់មនុស្សបានឡើយ"។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ការយល់ដឹងពីសាសនា និងស្ថាប័នសង្ឃ មិនមែនគ្រាន់តែជារឿងជំនឿប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការថែរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ និងការកសាងសន្តិភាពផ្លូវចិត្ត។ លោកគ្រូសង្ឃឹមថា ប្អូនៗនឹងក្លាយជាពលរដ្ឋដែលប្រកបដោយគុណធម៌ និងចេះរស់នៅជាមួយអ្នកដទៃដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ!