ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ជំពូកទី ២ មេរៀនទី ១, ២, និង ៣ នៃសៀវភៅសិក្សា

១. កាលប្បវត្តិព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ (Timeline)

• ឆ្នាំ ១៣៧២: យាយពេញបានរកឃើញបដិមាព្រះពុទ្ធ និងកសាងវត្តភ្នំដូនពេញ។
• ឆ្នាំ ១៤៣១: ព្រះបាទពញាយ៉ាត បោះបង់ចោលរាជធានីអង្គរ មកតាំងនៅទួលបាសាន រួចប្តូរមកក្រុងចតុមុខមង្គល។
• ឆ្នាំ ១៤៧៥-១៤៨៥: វិបត្តិរាជវង្ស និងសង្គ្រាមស៊ីវិលចែកប្រទេសជាបី (ស្រីរាជា, ស្រីសុរិយោទ័យ, និងធម្មរាជា)។
• ឆ្នាំ ១៥១២-១៥២៥: យុគសម័យសង្គ្រាមរវាងស្រីជេដ្ឋា (ស្តេចកន) និងព្រះចន្ទរាជា។
• ឆ្នាំ ១៥២៧-១៥២៩: ការកសាងបន្ទាយលង្វែកដ៏ល្បីល្បាញ។
• ឆ្នាំ ១៥៩៤: បន្ទាយលង្វែកត្រូវបែកបាក់ដោយសារល្បិចសៀម និងការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង។
• ឆ្នាំ ១៦២០: ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២ រៀបអភិសេកជាមួយបុត្រីស្តេចយួន (អង្គចូវ) ដើម្បីចងមិត្តភាព។
• ឆ្នាំ ១៦២៣: យួនខ្ចីដីព្រៃនគរ និងកំពង់ក្របី ដើម្បីដាក់ទ័ព និងធ្វើពាណិជ្ជកម្ម។
• ឆ្នាំ ១៨៤០-១៨៦០: រជ្ជកាលព្រះបាទអង្គឌួង ដែលជាសម័យកាលនៃកំណែទម្រង់ និងការស្រោចស្រង់ជាតិ។

២. ការវិភាគបុព្វហេតុ និងផលវិបាក (Cause & Effect)

ក. ការផ្លាស់ប្តូររាជធានីពីអង្គរមកចតុមុខ

• បុព្វហេតុ: សត្រូវសៀមឈ្លានពានញឹកញាប់ និងបញ្ហាទឹកជំនន់នៅទួលបាសាន។
• ផលវិបាក: បង្កើតបានជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចថ្មី (ទន្លេបួនមុខ) ងាយស្រួលធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងការពារខ្លួនពីសត្រូវ។

ខ. ការបែកបាក់បន្ទាយលង្វែក (១៥៩៤)

• បុព្វហេតុ: ស្តេចសត្ថាទី ១ ខ្វះការសាមគ្គីក្នុងរាជវង្ស, ល្បិចបាចប្រាក់ដួងរបស់សៀមចូលគុម្ពឫស្សី និងភាពឆោតល្ងង់របស់ប្រជារាស្ត្រ។
• ផលវិបាក: ខ្មែរបាត់បង់អធិបតេយ្យភាព ធ្លាក់ខ្លួនជាប្រទេសទន់ខ្សោយ បាត់បង់កេតនភណ្ឌជាតិ (ព្រះគោ ព្រះកែវ) និងអ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិត។

គ. ទំនាក់ទំនងជាមួយយួននៅសម័យឧដុង្គ

• បុព្វហេតុ: ខ្មែរត្រូវការបង្អែកដើម្បីទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលសៀម ទើបព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី ២ ចងសម្ព័ន្ធភាពតាមរយៈអាពាហ៍ពិពាហ៍។
• ផលវិបាក: យួនចាប់ផ្តើមលេបត្របាក់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមបន្តិចម្តងៗ (ចាប់ផ្តើមពីព្រៃនគរ) រហូតដល់មានការបង្ខំឱ្យខ្មែរផ្លាស់ប្តូរទំនៀមទម្លាប់តាមយួននៅរជ្ជកាលក្សត្រីអង្គម៉ី។

៣. តួអង្គសំខាន់ៗ និងស្នាដៃ (Key Figures)

• ព្រះបាទពញាយ៉ាត: មហាក្សត្រដែលបានរំដោះក្រុងអង្គរពីសៀម និងជាស្ថាបនិកក្រុងភ្នំពេញចតុមុខ។
• ព្រះបាទស្រីរាជា: ក្សត្រដែលមានមនសិការស្នេហាជាតិខ្ពស់ បានដឹកនាំទ័ពរំដោះខេត្តខាងលិចរហូតដល់ព័ទ្ធក្រុងអយុធ្យា ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យដោយសារក្មួយក្បត់។
• ព្រះបាទចន្ទរាជា: វីរក្សត្រដែលបានកំចាត់ស្តេចកន បង្រួបបង្រួមជាតិ កសាងបន្ទាយលង្វែក និងរៀបចំកងទ័ពឱ្យខ្លាំងពូកែឡើងវិញ។
• ព្រះបាទអង្គឌួង: ព្រះមហាវីរក្សត្រដែលបានស្តារវប្បធម៌ អក្សរសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច (បោះប្រាក់រូបហង្ស) និងបានទាក់ទងទៅបារាំងដើម្បីជួយការពារប្រទេសពីការលេបត្របាក់របស់ជិតខាង។

៤. ចំណុចសំខាន់សម្រាប់ទន្ទេញចាំ (Memorization Points)

• ក្រុងចតុមុខ: នាមពេញគឺ "ក្រុងចតុមុខមង្គលសកលកម្ពុជាធិបតី..."។
• បន្ទាយលង្វែក: ជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រដែលមានរបងឫស្សីកម្រាស់ ២សិន (៨០ម៉ែត្រ) ព័ទ្ធជុំវិញ។
• វិបត្តិរាជវង្ស: សង្គ្រាម ១០ឆ្នាំ (១៤៧៥-១៤៨៥) ចែកប្រទេសជា ៣ (ខាងជើង, ខាងកើត, ខាងត្បូង)។
• ព្រែកជីកវិញតេ: ជីកដោយកម្លាំងពលកម្មខ្មែរ ៥០០០នាក់ ក្រោមការបង្ខំរបស់យួន (ប្រវែង ៥៣ គ.ម)។
• ក្សត្រីអង្គម៉ី: យួនបានប្តូរឈ្មោះខេត្តខ្មែរជាភាសាយួន (ឧទាហរណ៍៖ សំរោងទង ជា ឡុង ទោន)។
• ស្នាដៃព្រះអង្គឌួង: និពន្ធរឿងកាកី, ច្បាប់ស្រី និងកសាងកំពង់ផែកំពត។

ដំបូន្មានពីលោកគ្រូ: ប្រវត្តិសាស្ត្រមិនមែនគ្រាន់តែជាលេខឆ្នាំដែលត្រូវទន្ទេញនោះទេ តែវាគឺជាមេរៀននៃការបែកបាក់ និងការងើបឈរឡើងវិញ។ ចងចាំថា "សាមគ្គីរស់ បែកបាក់ស្លាប់" គឺជាសច្ចធម៌ដែលស្តែងចេញយ៉ាងច្បាស់ក្នុងសម័យកាលទាំងនេះ។ សំណាងល្អក្នុងការប្រឡង!

---

[Image of Map of Southeast Asia 1900]

១. កាលប្បវត្តិនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ (Timeline)

ដំណើររឿងនៃតំបន់នេះ ចាប់ផ្តើមពីការឈ្លានពានរបស់ពួកអឺរ៉ុប រហូតដល់ការក្រោកឈរឡើងនៃចលនាជាតិនិយម៖

• ឆ្នាំ ១៧៩៩: ពួកហូឡង់បានចាប់ផ្តើមមកដល់ និងគ្រប់គ្រងទីប្រជុំកោះឥណ្ឌូណេស៊ី។
• ឆ្នាំ ១៨១៩: លោក ហ្វត រ៉ាហ្វល (Stamford Raffles) បានទិញកោះសិង្ហបុរីពីស្តេចស៊ុលតង់ ហើយបង្ហូតទង់ជាតិអង់គ្លេស។
• ឆ្នាំ ១៨៩៦: ចក្រភពអង់គ្លេសបានដាក់អាណានិគមលើប្រទេសម៉ាឡេស៊ីទាំងស្រុង។
• ឆ្នាំ ១៩០៨: ចលនាយុវជនឥណ្ឌូណេស៊ីចាប់ផ្តើមបះបោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមហូឡង់។
• ឆ្នាំ ១៩២៧: លោក ស៊ូកាណូ បានបង្កើតគណបក្សជាតិនិយមឥណ្ឌូណេស៊ី។
• ឆ្នាំ ១៩២៨: សមាជយុវជនឥណ្ឌូណេស៊ីបានបង្កើតភាសារួម "បាហាសា" និងអត្តសញ្ញាណជាតិ។
• ឆ្នាំ ១៩៤១ - ១៩៤២: កងទ័ពជប៉ុនបានវាយឆ្មក់មូលដ្ឋានទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៅភើលហាបឺរ ហើយបានចូលមកត្រួតត្រាឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី។
• ថ្ងៃទី ១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥: ឥណ្ឌូណេស៊ីប្រកាសឯករាជ្យជាលើកដំបូង បន្ទាប់ពីជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាម។
• ឆ្នាំ ១៩៥៧: ម៉ាឡេស៊ីទទួលបានឯករាជ្យពីអង់គ្លេស។
• ឆ្នាំ ១៩៦៣: ការបង្កើតសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី (រួមមាន ម៉ាឡេស៊ី សាបា សារ៉ាវ៉ាក់ និងសិង្ហបុរី)។
• ថ្ងៃទី ០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៦៥: សិង្ហបុរីបានផ្តាច់ខ្លួនចេញពីសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី និងប្រកាសឯករាជ្យជាប្រទេសដាច់ដោយឡែក។
• ឆ្នាំ ១៩៧១: ម៉ាឡេស៊ីចាប់ផ្តើមអនុវត្ត "នយោបាយសេដ្ឋកិច្ចថ្មី" (NEP)។

២. ការវិភាគលើមូលហេតុ និងផលប៉ះពាល់ (Cause & Effect)

ដើម្បីទទួលបានពិន្ទុពេញ អ្នកត្រូវយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងព្រឹត្តិការណ៍នីមួយៗ៖

• ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុន (មូលហេតុ): នៅពេលជប៉ុនចូលមកដល់ បានបំបាក់មោទនភាពរបស់ពួកអឺរ៉ុប និងបានដោះលែងអ្នកជាតិនិយមពីគុក។
  ផលប៉ះពាល់: ជំរុញឱ្យស្មារតីជាតិនិយមរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់កាន់តែខ្លាំងក្លា និងឈានទៅដល់ការទាមទារឯករាជ្យបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២។
• ជម្លោះរវាងជនជាតិម៉ាឡេ និងជនជាតិចិន (មូលហេតុ): នៅសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី មានការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងសហគមន៍ចិន (ដឹកនាំដោយ លី ក្វាន់យូ) និងសហគមន៍ម៉ាឡេ។
  ផលប៉ះពាល់: នាំឱ្យសិង្ហបុរីត្រូវបង្ខំចិត្តផ្តាច់ខ្លួនចេញពីសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី ដើម្បីបង្កើតជារដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៦៥។
• ការខ្វះធនធានធម្មជាតិរបស់សិង្ហបុរី (មូលហេតុ): សិង្ហបុរីជាកោះតូចដែលខ្វះទាំងទឹកសាប និងថាមពល។
  ផលប៉ះពាល់: រដ្ឋាភិបាលលោក លី ក្វាន់យូ ត្រូវបង្ខំចិត្តអនុវត្តនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដាច់ខាត ផ្តោតលើឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ និងការអប់រំ ដើម្បីរស់រាន។
• វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងភាពក្រីក្រនៅជនបទ (មូលហេតុ): កសិករម៉ាឡេស៊ីប្រឈមនឹងភាពក្រីក្រ និងគម្លាតសេដ្ឋកិច្ចរវាងជាតិសាសន៍។
  ផលប៉ះពាល់: រដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេស៊ីបង្កើតនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចថ្មី (NEP) ដែលធ្វើឱ្យចំណូលរបស់ប្រជាជនកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។

៣. ឥស្សរជនសំខាន់ៗ និងស្នាដៃ (Key Figures)

• លោក ស៊ូកាណូ (Sukarno): ជាមេដឹកនាំជាតិនិយមឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលបានបង្រួបបង្រួមកោះទាំងឡាយឱ្យទៅជារដ្ឋតែមួយ និងជាប្រធានាធិបតីដំបូងគេ។
• លោក ស៊ូហាតូ (Suharto): ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌូណេស៊ីដែលបានដឹកនាំ "បដិវត្តន៍បៃតង" ដើម្បីជំរុញវិស័យកសិកម្មឱ្យរីកចម្រើនខ្លាំង។
• លោក ទួនគូ អាប់ឌុលរ៉ាម៉ាន់ (Tunku Abdul Rahman): បិតាឯករាជ្យរបស់ម៉ាឡេស៊ី និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដំបូងដែលបានបង្រួបបង្រួមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងបង្កើតសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី។
• លោក មហាធា មហាម៉េត (Mahathir Mohamad): នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីដែលបានប្រកាស "ចក្ខុវិស័យឆ្នាំ ២០២០" ដើម្បីប្រែក្លាយម៉ាឡេស៊ីជាប្រទេសឧស្សាហកម្មជឿនលឿន។
• លោក លី ក្វាន់យូ (Lee Kuan Yew): បិតាស្ថាបនិករដ្ឋសិង្ហបុរី ដែលបានប្រែក្លាយកោះតូចដែលគ្មានធនធាន ឱ្យទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ និងពាណិជ្ជកម្មលំដាប់ពិភពលោក។

៤. ចំណុចសំខាន់សម្រាប់ទន្ទេញចាំសម្រាប់ប្រឡង (Memorization Points)

• ឥណ្ឌូណេស៊ី:
  • ភាសារួមគឺ "បាហាសា" (Bahasa) បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩២៨។
  • ប្រកាសឯករាជ្យ ២ លើក (១៩៤៥ និង ១៩៥០) ដោយសារការវិលត្រឡប់របស់ពួកហូឡង់។
  • វិស័យនាំមុខគឺ កសិកម្ម (បដិវត្តន៍បៃតង), ព្រៃឈើ (ក្តារបន្ទះ) និងប្រេងកាត។
• ម៉ាឡេស៊ី:
  • ប្រជាជនមាន ៣ ក្រុមធំ៖ ម៉ាឡេ, ចិន និងឥណ្ឌា។
  • នយោបាយ NEP (១៩៧១) មានគោលដៅកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងគម្លាតសេដ្ឋកិច្ចរវាងពូជសាសន៍។
  • ផលិតផលនាំចេញសំខាន់៖ កៅស៊ូ, ឈើ, ប្រេងដូង និងអេឡិចត្រូនិច។
• សិង្ហបុរី:
  • នាមដើមគឺ "កាម៉ាស៊ិក" ប្តូរជា "សិង្ហបុរី" (ក្រុងនៃសត្វតោ)។
  • ទទួលបានឯករាជ្យបន្ទាប់ពីផ្តាច់ខ្លួនពីម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃទី ០៩ សីហា ១៩៦៥។
  • សេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើ កំពង់ផែសេរី, ទេសចរណ៍ និងឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់។

សង្ឃឹមថា មគ្គុទ្ទេសក៍សិក្សានេះនឹងជួយអ្នកឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញ ប៉ុន្តែគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៃតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកនេះ!

---

មេរៀនទី៤៖ ប្រទេសហ្វីលីពីន (The Philippines)

ដំណើររឿងសង្ខេប៖ ហ្វីលីពីន គឺជាដែនដីកោះដែលឆ្លងកាត់ការគ្រប់គ្រងរបស់មហាអំណាចបីផ្សេងគ្នាគឺ អេស្ប៉ាញ សហរដ្ឋអាមេរិក និងជប៉ុន។ រឿងរ៉ាវរបស់វាចាប់ផ្តើមពីការស្វែងរកគ្រឿងទេសរហូតដល់ការតស៊ូដើម្បីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

១. កាលប្បវត្តិនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ (Timeline)

• ឆ្នាំ ១៥២១៖ លោក ម៉ាសេឡង់ (Magellan) បានរកឃើញកោះសេរ៉ូ និងដាក់ឈ្មោះថា សាំងឡាសា។
• ឆ្នាំ ១៥៤២៖ បេសកកម្មទី២ បានប្តូរឈ្មោះកោះនេះជា ហ្វីលីពីន ដើម្បីកិត្តិយសដល់ព្រះចៅ ហ្វីលីពទី២ នៃអេស្ប៉ាញ។
• ឆ្នាំ ១៥៧១៖ ពួកអេស្ប៉ាញបានបង្កើតទីតាំងពាណិជ្ជកម្មនៅទីក្រុង ម៉ានីល។
• ឆ្នាំ ១៨៩៨៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលត្រួតត្រាហ្វីលីពីនបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមជាមួយអេស្ប៉ាញ។
• ឆ្នាំ ១៩៤២-១៩៤៥៖ ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុនក្នុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២។
• ថ្ងៃទី ៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤៦៖ ហ្វីលីពីនទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញ។
• ឆ្នាំ ១៩៧២៖ លោក ម៉ាកូស (Marcos) ប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹក។
• ឆ្នាំ ១៩៨៣៖ ការបាញ់សម្លាប់លោក បេដីណូ អាគីណូ (Benigno Aquino) នៅព្រលានយន្តហោះ។

២. មូលហេតុ និងលទ្ធផល (Cause & Effect)

• មូលហេតុ៖ ពួកអេស្ប៉ាញចង់ពង្រីកសាសនាគ្រិស្ត និងក្តាប់ពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងទេស និងសូត្រ។
  លទ្ធផល៖ ហ្វីលីពីនក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏មមាញឹក (ម៉ានីល-អាកាពុលកូ) និងមានការកកើតស្រទាប់បញ្ញវន្តថ្មី។
• មូលហេតុ៖ របបម៉ាកូស មានលក្ខណៈផ្តាច់ការ និងពុករលួយ ព្រមទាំងការធ្វើឃាតលោក អាគីណូ។
  លទ្ធផល៖ មានការបះបោរពីមហាជន ដែលនាំឱ្យរបបម៉ាកូសដួលរលំ និងការឡើងកាន់អំណាចរបស់លោកស្រី កូរ៉ាសួន អាគីណូ។

៣. តួអង្គសំខាន់ៗ (Key Figures)

• ម៉ាសេឡង់ (Magellan): អ្នករកឃើញហ្វីលីពីនដំបូងសម្រាប់អេស្ប៉ាញ។
• ម៉ានូអែល រ៉ូសាស (Manuel Roxas): ប្រធានាធិបតីដំបូងក្រោយឯករាជ្យ (១៩៤៦)។
• ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូស (Ferdinand Marcos): មេដឹកនាំផ្តាច់ការដែលប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹក។
• កូរ៉ាសួន អាគីណូ (Corazon Aquino): មេដឹកនាំថ្មីដែលនាំមកនូវប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ។

៤. ចំណុចត្រូវទន្ទេញ (Memorization Points)

• គោលបំណងអាណានិគមអេស្ប៉ាញ៖ សាសនា និង ពាណិជ្ជកម្ម។
• អាណានិគមអាមេរិកផ្តោតលើ៖ អប់រំ និង សុខាភិបាល (ចំណាយច្រើនជាងទាញផលប្រយោជន៍)។
• កាលបរិច្ឆេទឯករាជ្យ៖ ៤ កក្កដា ១៩៤៦។

មេរៀនទី៥៖ ប្រទេសកូរ៉េ (Korea)

ដំណើររឿងសង្ខេប៖ កូរ៉េជាប្រជាជាតិដែលមានអាយុកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំ ប៉ុន្តែត្រូវបានហែកហួរដោយសារមហិច្ឆតាចក្រពត្តិនិយម និងមនោគមវិជ្ជាសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលបន្សល់ទុកនូវការបែកបាក់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

១. កាលប្បវត្តិនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ (Timeline)

• ឆ្នាំ ១៩១០៖ ជប៉ុនបានបញ្ចូលកូរ៉េជាអាណានិគម។
• ថ្ងៃទី ១ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩១៩៖ ចលនាបះបោរទាមទារឯករាជ្យដ៏ធំ (March 1st Movement)។
• ឆ្នាំ ១៩៤៥៖ ជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាម កូរ៉េត្រូវបានបែងចែកជាពីរតាម ខ្សែស្របទី ៣៨។
• ថ្ងៃទី ១៥ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៨៖ ការបង្កើតរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូង។
• ថ្ងៃទី ៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៤៨៖ ការបង្កើតរដ្ឋកូរ៉េខាងជើង។
• ឆ្នាំ ១៩៥០-១៩៥៣៖ សង្គ្រាមកូរ៉េ បានផ្ទុះឡើងយ៉ាងសាហាវ។

២. មូលហេតុ និងលទ្ធផល (Cause & Effect)

• មូលហេតុ៖ ជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ធ្វើឱ្យមានការចរចារវាងសូវៀត និងអាមេរិក ប៉ុន្តែមិនត្រូវគ្នាដោយសារសង្គ្រាមត្រជាក់។
  លទ្ធផល៖ កូរ៉េបែកជាពីររដ្ឋដែលមានមនោគមវិជ្ជាផ្ទុយគ្នា (កុម្មុយនីស្ត និងសេរី)។
• មូលហេតុ៖ ការចូលលុកលុយកូរ៉េខាងត្បូងពីសំណាក់កូរ៉េខាងជើងនៅឆ្នាំ ១៩៥០។
  លទ្ធផល៖ មនុស្សស្លាប់រាប់លាននាក់ និងការបែកបាក់គ្រួសារកូរ៉េជារៀងរហូត។

៣. តួអង្គសំខាន់ៗ (Key Figures)

• គីម ហ្គូ (Kim Gu): មេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នកូរ៉េ និងចលនាតស៊ូ។
• គីម អ៊ុលស៊ុង (Kim Il-sung): ស្ថាបនិក និងមេដឹកនាំដំបូងនៃកូរ៉េខាងជើង។
• លី ម្យុងបាក់ (Lee Myung-bak): ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូង (២០០៨) ដែលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងសៀវភៅ។

៤. ចំណុចត្រូវទន្ទេញ (Memorization Points)

• ខ្សែបន្ទាត់ចែកកូរ៉េ៖ ខ្សែស្របទី ៣៨។
• សេដ្ឋកិច្ចកូរ៉េខាងត្បូង៖ លូតលាស់លឿនបំផុតតាមរយៈ បច្ចេកវិទ្យា (Semiconductor) និងរថយន្ត។
• សង្គ្រាមកូរ៉េ៖ ចាប់ផ្តើម ២៥ មិថុនា ១៩៥០ បញ្ចប់ ២៧ កក្កដា ១៩៥៣។

មេរៀនទី៦៖ ប្រទេសនូវែលសេឡង់ (New Zealand)

ដំណើររឿងសង្ខេប៖ នូវែលសេឡង់ជាដែនដីកោះដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ដែលកកើតឡើងពីការរួមរស់រវាងជនជាតិដើមម៉ូរី និងនិគមជនអឺរ៉ុប ក្រោមដំបូលនៃសន្តិភាព និងការអភិវឌ្ឍកសិកម្មទំនើប។

១. កាលប្បវត្តិនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ (Timeline)

• ឆ្នាំ ៧៥០ នៃ គ.ស៖ ជនជាតិដើម ម៉ូរី (Maori) មកដល់នូវែលសេឡង់។
• ឆ្នាំ ១៦៤២៖ លោក អាបែល តាស្មាន់ (Abel Tasman) ជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងដែលស្គាល់កោះនេះ។
• ឆ្នាំ ១៧៦៩៖ លោក ចេម ឃុក (James Cook) បានចុះចត និងចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយពួកម៉ូរី។
• ថ្ងៃទី ៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៤០៖ សន្ធិសញ្ញាវេគិតជី (Waitangi) ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា។
• ឆ្នាំ ១៩៣១៖ នូវែលសេឡង់ទទួលបានឯករាជ្យពីអង់គ្លេស។
• ឆ្នាំ ១៩៥១៖ ចុះសន្ធិសញ្ញាការពាររួម អេនស៊ុស (ANZUS)។

២. មូលហេតុ និងលទ្ធផល (Cause & Effect)

• មូលហេតុ៖ ការហូរចូលនៃនិគមជនអឺរ៉ុបច្រើនពេក បង្កឱ្យមានជម្លោះជាមួយជនជាតិម៉ូរី។
  លទ្ធផល៖ ការបង្កើតសន្ធិសញ្ញាវេគិតជី ដើម្បីផ្តល់សិទ្ធិជាពលរដ្ឋដល់ពួកម៉ូរី និងដាក់នូវែលសេឡង់ក្រោមអាណានិគមអង់គ្លេស។
• មូលហេតុ៖ ផ្ទៃដីសម្បូរវាលស្មៅ និងអាកាសធាតុអំណោយផល។
  លទ្ធផល៖ នូវែលសេឡង់ក្លាយជាប្រទេសចិញ្ចឹមសត្វ (ចៀម និងគោ) និងនាំចេញផលិតផលទឹកដោះធំជាងគេលើលោក។

៣. តួអង្គសំខាន់ៗ (Key Figures)

• អាបែល តាស្មាន់: ជនជាតិហូឡង់ដែលដាក់ឈ្មោះថា "នូវែលសេឡង់"។
• ចេម ឃុក: នាវិកអង់គ្លេសដែលបើកផ្លូវឱ្យអាណានិគមអង់គ្លេស។
• មហាក្សត្រី អេលីសាប៊ែតទី២: ជាប្រមុខរដ្ឋានុរូបនៃនូវែលសេឡង់។

៤. ចំណុចត្រូវទន្ទេញ (Memorization Points)

• សន្ធិសញ្ញាសំខាន់បំផុត៖ សន្ធិសញ្ញាវេគិតជី (Waitangi)។
• សេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើ៖ កសិកម្ម (សាច់ សាច់ចៀម និងទឹកដោះគោ)។
• បញ្ហាធម្មជាតិ៖ ប្រឈមមុខនឹង ការរញ្ជួយដី ញឹកញាប់ (៤០០ លើកក្នុងមួយឆ្នាំ)។