គន្លឹះដើម្បីការពារខ្លួនពីគ្រោះថ្នាក់អនឡាញ៖ មគ្គុទ្ទេសក៍ពេញលេញសម្រាប់ការពារទិន្នន័យរបស់អ្នក

នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថលបច្ចុប្បន្ន អ៊ីនធឺណិតបានក្លាយជាកត្តាចាំបាច់ដែលមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់ការរស់នៅ ការងារ និងការកម្សាន្ត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពងាយស្រួលនៃការតភ្ជាប់នេះក៏មកជាមួយនូវហានិភ័យដ៏ធំធេងផងដែរ។ ឧក្រិដ្ឋជនបច្ចេកវិទ្យា (Cybercriminals) តែងតែស្វែងរកវិធីសាស្រ្តថ្មីៗដើម្បីលួចទិន្នន័យ និងប្រាក់កាសរបស់អ្នក។ ដូច្នេះ សន្តិសុខអនឡាញ (Cybersecurity) មិនមែនជារឿងបច្ចេកទេសសម្រាប់តែអ្នកជំនាញទៀតទេ តែវាជាចំណេះដឹងមូលដ្ឋានដែលមនុស្សគ្រប់រូបត្រូវតែមាន។ អត្ថបទនេះនឹងផ្តល់ជូននូវចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅ និងវិធីការពារខ្លួនដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។

---

១. ស្វែងយល់ពីការគំរាមកំហែងអនឡាញ (Common Cyber Threats)

ដើម្បីការពារខ្លួនបាន យើងត្រូវស្គាល់សត្រូវរបស់យើងជាមុនសិន។ ខាងក្រោមនេះគឺជាប្រភេទនៃការវាយប្រហារដែលកើតឡើងញឹកញាប់បំផុត៖

• មេរោគ (Malware): គឺជាពាក្យរួមសម្រាប់ហៅកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលមានបំណងអាក្រក់ រួមមាន Virus, Worms, និង Spyware ដែលចូលទៅបំផ្លាញប្រព័ន្ធ ឬលួចទិន្នន័យដោយស្ងាត់ៗ។
• ការបោកប្រាស់ (Phishing): គឺជាការប៉ុនប៉ងបោកបញ្ឆោតតាមរយៈអ៊ីមែល ឬសារ (SMS) ដោយក្លែងបន្លំជាស្ថាប័នស្របច្បាប់ (ដូចជាធនាគារ ឬក្រុមហ៊ុន Facebook) ដើម្បីឱ្យអ្នកចុចលើតំណភ្ជាប់ (Link) និងវាយបញ្ចូលលេខសម្ងាត់។
• Ransomware (មេរោគជម្រិតទារប្រាក់): ជាប្រភេទមេរោគដ៏គ្រោះថ្នាក់ដែលចាក់សោរឯកសារទាំងអស់ក្នុងកុំព្យូទ័ររបស់អ្នក ហើយទាមទារឱ្យអ្នកបង់ប្រាក់ដើម្បីទទួលបានឯកសារមកវិញ។
• ការលួចអត្តសញ្ញាណ (Identity Theft): ឧក្រិដ្ឋជនយកព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នក (ដូចជាឈ្មោះ លេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ) ទៅបង្កើតគណនីធនាគារ ឬប្រព្រឹត្តបទល្មើសក្នុងនាមអ្នក។

២. វិធានការការពារសុវត្ថិភាពគណនី (Account Security)

គណនីអនឡាញរបស់អ្នកគឺជាច្រកទ្វារទៅកាន់ជីវិតឌីជីថលរបស់អ្នក។ សូមពង្រឹងវាដោយវិធីដូចខាងក្រោម៖

• ប្រើលេខកូដសម្ងាត់ដែលខ្លាំង (Strong Passwords): ឈប់ប្រើលេខកូដដូចជា "123456" ឬថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត។ លេខកូដសម្ងាត់ល្អគួរមានយ៉ាងតិច ១២ តួអក្សរ ដោយលាយបញ្ចូលគ្នារវាងអក្សរធំ អក្សរតូច លេខ និងនិមិត្តសញ្ញា។ ពិចារណាប្រើ "ប្រយោគសម្ងាត់" (Passphrase) ជំនួសឱ្យពាក្យ។
• បើកការផ្ទៀងផ្ទាត់ពីរជំហាន (2FA): នេះគឺជាកាតព្វកិច្ច! ទោះបីជាគេដឹងលេខកូដសម្ងាត់របស់អ្នកក៏ដោយ ក៏គេមិនអាចចូលគណនីបានដែរ ប្រសិនបើគ្មានលេខកូដទីពីរដែលផ្ញើមកទូរស័ព្ទរបស់អ្នក។
• ប្រើកម្មវិធីគ្រប់គ្រងលេខសម្ងាត់ (Password Manager): ដើម្បីជៀសវាងការភ្លេច ឬការប្រើលេខកូដដដែលៗ កម្មវិធីនេះនឹងជួយបង្កើត និងរក្សាទុកលេខកូដសម្ងាត់ស្មុគស្មាញដោយសុវត្ថិភាព។

៣. សុវត្ថិភាពបណ្តាញ និងការប្រើប្រាស់ Wi-Fi

ការតភ្ជាប់បណ្តាញដែលមិនមានសុវត្ថិភាព គឺជាឱកាសមាសសម្រាប់ Hacker៖

• ប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះ Wi-Fi សាធារណៈ៖ ជៀសវាងការធ្វើប្រតិបត្តិការធនាគារ ឬទិញទំនិញអនឡាញនៅពេលប្រើ Wi-Fi ហាងកាហ្វេ ឬសណ្ឋាគារ។ ពួកវាអាចត្រូវបានលួចស្តាប់បានយ៉ាងងាយ។ ប្រសិនបើចាំបាច់ សូមប្រើប្រាស់ VPN ដើម្បីការពារទិន្នន័យ។
• ការពារ Wi-Fi នៅផ្ទះ៖ ផ្លាស់ប្តូរលេខកូដសម្ងាត់ Wi-Fi របស់អ្នកជាប្រចាំ និងប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាព WPA3 ប្រសិនបើមាន។

៤. ការការពារឧបករណ៍ (Device Protection)

កុំព្យូទ័រ និងទូរស័ព្ទរបស់អ្នកផ្ទុកទិន្នន័យសំខាន់ៗជាច្រើន៖

• ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធី (Update OS & Software): ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាតែងតែបញ្ចេញកំណែថ្មី (Update) ដើម្បីបិទចន្លោះប្រហោងសុវត្ថិភាព។ សូមកុំពន្យារពេលក្នុងការ Update។
• ប្រើកម្មវិធីកម្ចាត់មេរោគ (Antivirus): ដំឡើងកម្មវិធីដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណត្រឹមត្រូវ ដើម្បីស្កេននិងការពារមេរោគជាប្រចាំ។
• បម្រុងទុកទិន្នន័យ (Data Backup): តែងតែចម្លងឯកសារសំខាន់ៗទុកនៅកន្លែងផ្សេងទៀត ដូចជា External Hard Drive ឬ Cloud Storage (Google Drive, OneDrive)។ នេះគឺជាវិធីតែមួយគត់ដើម្បីសង្គ្រោះទិន្នន័យប្រសិនបើអ្នកឆ្លងមេរោគ Ransomware។

៥. ការការពារភាពឯកជននៅលើបណ្តាញសង្គម

អ្វីដែលអ្នកបង្ហោះនៅលើបណ្តាញសង្គម អាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយប្រហារអ្នកវិញ៖

• កំណត់សិទ្ធិឯកជនភាព (Privacy Settings): កំណត់ឱ្យឃើញតែមិត្តភក្តិប៉ុណ្ណោះដែលអាចមើលឃើញព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នក។
• កុំបង្ហោះឯកសារសំខាន់៖ ហាមដាច់ខាតការបង្ហោះរូបថតអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ លិខិតឆ្លងដែន ឬសំបុត្រយន្តហោះជាសាធារណៈ ព្រោះវាមានព័ត៌មានរសើប។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

សុវត្ថិភាពអនឡាញចាប់ផ្តើមពីអ្នក។ បច្ចេកវិទ្យាការពារល្អប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ក៏មិនអាចជួយបានដែរ ប្រសិនបើអ្នកប្រើប្រាស់មានការធ្វេសប្រហែស។ សូមចំណាយពេលបន្តិចដើម្បីពិនិត្យមើលសុវត្ថិភាពគណនី និងឧបករណ៍របស់អ្នកនៅថ្ងៃនេះ។ ការការពារមុន តែងតែប្រសើរជាងការដោះស្រាយបញ្ហានៅពេលក្រោយ។

Written by Baysamnum Team